มารู้จัก-ภาระจำยอม-กับ-ทางจำเป็น-กัน

มารู้จะ “ภาระจำยอม” กับ “ ทางจำเป็นจะต้อง” กัน ที่ดินตาบอด หรือที่ดินที่เป็นไปไม่ได้ออกสู่สาธารณะ หรือ ที่ดินที่จะต้องยอมคนอื่นใช้ประโยชน์ในที่ดินของตนเอง ข้อบังคับวางทางแก้ไขไว้ให้เจ้าของที่กลุ่มนี้แล้ว แบ่งเป็น 2 ลักษณะ เป็นข้อบังคับที่ว่าด้วยเรื่อง “ภาระจำยอม” กับข้อบังคับที่ว่าด้วย “ทางต้อง” ซึ่งอยู่ในประมวลกฎหมายแพ่ง แล้วก็การค้าขาย ภาระจำยอม ภาษาราษฎรแปลว่า ภาระหน้าที่ที่เจ้าของที่ผืนหนึ่ง จะต้องเห็นด้วยบาป ให้คนอื่นๆใช้ประโยชน์ในที่ดินของตัวเอง คำศัพท์ตามกฎหมายเรียกที่ดินที่มีบาปนี้ ว่า “ภารยทรัพย์”(อ่านว่า พา-ระ-ยะ-ทรัพย์สิน) ส่วนที่ดินที่มีบุญได้ใช้สิทธิประโยชน์ในที่ดินคนอื่นๆ เรียกว่า “สามยสินทรัพย์” (อ่านว่า สา-มะ-ยะ-ทรัพย์สิน) แบบอย่างภาระจำยอม ดังเช่นว่า ยอมมีทางเดิน หรือ ทางทะเล, ยอมมีชายคาคนอื่นล้ำเข้ามาในที่ดินของพวกเรา หรือ ยอมที่จะไม่ก่อสร้างอาคารบ้านเรือน บังแสงไฟ ทางลม แก่ที่ดินข้างๆ ฯลฯ ส่วนประกอบของ “ภาระจำยอม”หมายถึงไม่มีความจำเป็นที่จะต้องเป็นที่ดินที่ถูกล้อม หรืออยู่ชิดกัน และไม่ต้องเป็นทางออกสู่สาธารณะแค่นั้น แต่ว่าใช้ออกไปที่แห่งไหนก็ได้ การเขียน “ภาระจำยอม” ควรจะเป็นการตกลงกันระหว่างเจ้าของที่ทั้งสองฝ่าย แล้วก็จะต้องทำเป็นหนังสือ และก็ไปขึ้นทะเบียนต่อข้าราชการ แล้วก็การได้สิทธิ “ภาระจำยอม” นั้น สามารถได้รับโดยผลด้านกฎหมายเหมือนกับการมีไว้ในครอบครองคู่อริด้วย เป็นต้นว่า ผู้ครอบครองสามยสมบัติพัสถานได้มีการใช้ประโยชน์จากที่ดินของพวกเราโดยสงบ รวมทั้งเผย และก็เจตนาจะใช้สิทธิภาระจำยอมในที่ดินของพวกเราตรงเวลาต่อเนื่องกัน 10 ปี ผู้ครอบครองสามยทรัพย์สินนั้นย่อมได้สิทธิ “ภาระจำยอม” นั้นโดยอายุความ และก็เมื่อได้สิทธินั้นแล้ว หากแม้ยังไม่ไปลงทะเบียน ก็สามารถชูเป็นข้อต่อสู้ในศาลเพื่อภาระจำยอมนั้นยังคงมีอยู่ได้ แนวทางการทำทางต่างๆดังเช่น ทางเท้ารถยนต์ ก็อยู่ที่ตกลงกันระหว่างเจ้าของที่ทั้งสองฝ่ายครับผม ข้อบังคับมิได้ระบุว่าจำต้องทำกันเพียงใด สรุปการได้มาซึ่งสิทธิของ “ภาระจำยอม” นั้น มี 2 ทางเป็น ได้รับโดยผลของข้อบังคับ เป็นต้นว่านาย กรัม เจตนาขับขี่รถผ่านที่ดินของพวกเราไปไหนมาไหน อย่างเปิดเผย ใครๆก็รู้ว่า นาย กรัม นั้นใช้ทางนี้เสมอๆ ผ่านไป 10 ปี แบบนี้แล้ว นาย กรัม ย่อมได้สิทธิ “ภาระจำยอม” เหนือที่ดินของพวกเราโดยทันที หรือ นาย กรัม ปลูกเรือน ล้ำเข้ามาในที่ดินของพวกเราอย่างสุจริต (เป็น ไม่รู้จักว่าที่ดินส่วนนั้นเป็นของพวกเรา แม้กระนั้นรู้เรื่องว่าเป็นของเขาเอง) และก็ล้ำเข้ามาไม่มากสักเท่าไรนัก กรณีนี้ นาย กรัม ย่อมสามารถที่กำลังจะได้สิทธิ “ภาระจำยอม” เหนือที่ดินของพวกเรา โดยเขาไม่จำเป็นที่จะต้องรื้อถอนส่วนที่รุกล้ำเข้ามา ก็แค่ นาย กรัม จำเป็นต้องจ่ายค่าใช้ที่ดินให้แก่พวกเรา ได้รับโดยทางนิติกรรม ดังเช่นว่าพวกเรามีที่ดินอยู่ 2 แปลง แล้วก็พวกเราได้ขายที่ดินแปลงหนึ่งให้แก่นาย กรัม โดยมีกติกาว่า นาย กรัม สามารถใช้ทางบนที่ดินของพวกเรา อีกแปลงหนึ่งเป็นทางออกสู่สาธารณะได้ แบบนี้แล้ว นาย กรัม ย่อมได้สิทธิ “ภาระจำยอม” เหนือที่ดินของพวกเรา ทางจำเป็นจะต้อง เป็นผลมาจากที่ดินที่ถูกล้อมด้วยที่ดินแปลงอื่นจนกระทั่งเป็นไปไม่ได้ออกสู่สาธารณะ หรือ ออกได้ แม้กระนั้นทุกข์ยากลำบาก ที่แบบงี้พวกเราบางทีอาจเรียกกันว่า “ที่ตาบอด” ข้อบังคับก็เลยจำเป็นต้องให้สิทธิแก่เจ้าของที่ดังที่กล่าวถึงแล้ว ให้มีสิทธิใช้ทางออกสู่สาธารณะจากที่ดินแปลงอื่นได้ และก็จะต้องใช้ทางเพื่อออกไปสู่สาธารณะแค่นั้น การใช้สิทธิ “ทางจำเป็นต้อง” ไม่จำเป็นที่ต้องทำเป็นหนังสือ หรือลงบัญชีซึ่งๆหน้าข้าราชการ ราว “ภาระจำยอม” เนื่องจาก “ทางจำเป็นจะต้อง” เป็นสิทธิโดยชอบด้วยกฎหมายอยู่แล้ว เจ้าของที่ตาบอดสามารถขอใช้สิทธินั้นได้ เพียงแต่จำเป็นต้องใช้ด้วยความสุจริตแล้วก็เคารพนับถือต่อเจ้าของที่ที่ไปขอใช้ประโยชน์จากเขา วิธีการทำทางออก ก็จำเป็นต้องปฏิบัติพอเพียงเหมาะแก่ความต้องการ แล้วก็จำเป็นต้องมีผลเสียต่อที่ดินที่ยอมใช้ “ทางจำเป็นต้อง” ให้ต่ำที่สุด แล้วก็จำเป็นต้องเลือกทำทางออกที่ใกล้สาธารณะที่สุด เป็นต้นว่า ที่ดินที่ล้อมที่ดินตาบอดอยู่ทางทิศเหนือ ระยะทางสู่สาธารณะ 2 กิโล ซึ่งจะใกล้ที่สุด แต่ว่าสามารถออกมาจากบ้านทางด้านทิศใต้ได้ พวกเราจะย่นเวลาเดินทางได้มากเชียว แต่ว่า ระยะทางสู่สาธารณะหมายถึง3 กม. แบบนี้แล้ว พวกเราจำเป็นจะต้องทำทางออกทางทิศเหนือแค่นั้นนะครับ รวมทั้งการใช้ “ทางจำเป็นต้อง” นั้น ผู้ใช้จะต้องจ่ายค่าชดเชย ให้แก่เจ้าของที่ที่ล้อมอยู่ที่ให้พวกเราใช้ด้วย อยู่ที่ตกลงกัน แล้วก็ เมื่อใดก็ตามที่ ที่ดินตาบอดของพวกเรามีทางออกสู่สาธารณะแล้ว พวกเราก็หมดสิทธิใช้ “ทางต้อง” เหนือที่ดินคนอื่นๆถัดไป